شمس الدين احمد
135
خزائن الملوك ( فارسى )
نوشته كه نزد اهل هند مسواك كردن مضرست بمستان شراب و اصحاب اوجاع دندان و كام و زبان و لب و فواق و غثيان و فوفل كوفته با قليلى نمك در حين رو شستن بر دندان بمالند و گفتهاند كه ماليدن هر شب دندان را بروغنى مانع صدف بستن آنست و احيانا سنونات حافظ صحت اسنان و مبيض و مقوى آن و مقوى لثه به كار برده باشند و ترياق الاسنان براى درد دندان بغايت مفيد باشد ششمى حفظ صحت قلب براى حفظ صحت قلب مىبايد كه از استنشاق ارايح غير مطبوعه و تناول مبخرات سوداويه و خيالات موحشه و حركات نفسانى بالافراط بپرهيزند و باستعمال آب انار شيرين و ماء اللحم ؟ ؟ ؟ و خميرهء ابريشم و شربت ابريشم و دواء المسك كبير و يا قوتيها و مفرحات و معجون كثير النفع دل را غذا برسانند هفتمى حفظ صحت معده و امعا براى حفظ صحت معده از اغذيهء حاده و غليظ اجتناب ورزند و اگر طعام زياده از حوصلهء معده خورده شود قى را موجب نجات و حفظ صحت دانند و جوارشات حافظ صحت معده و مقوى و مصلح آن چون شاه جوارش و جوارش عود و جوارش صندل و غير آن خورده باشند و براى حفظ صحت امعا چيزهاى ملعب مانند شربت نبات با تخم شربتى يا تخم بالنگو يا تخم ريحان يا تخم بنگو احيانا مىنوشيده باشند و گفتهاند كه زيرهء كرمانى امعا را نهايت قوت دهد و صهروج امعا را از استعمال اشياى منجروه مصون بايد داشت هشتمى حفظ صحت كبد براى حفظ صحت كبد اجتناب از مولدات سودا و مسددات جگر و استعمال ادويهء حار مفرط واجبست و مراعات مزاج كبد مقدم تر مثلا اگر مزاج كبد شخصى حرارت غالب داشته باشد علامت آن افزونى موى سينه جانب ايمن آن و عروق بدن برخاسته و وسيع و بر فضول مندفعه استيلاى يبوست مىباشد و شخص مذكور از اغذيهء حاره متضرر مىشود تدبير آن غذاى نان گندم پاكيزه و لحوم بزغاله و خروس بچه انسب بوده از مربيات مرباى كدو و تمر هندى و آلوبالو نانخورش مناسب باشد و از ادويه جوارش انار و جوارش زرشك و جوارش غوره و جوارش فواكه احسن باشد و از اشربه شربت صندل و سكنجبين قندى با عرق كاسنى و سكنجبين رمانى و سفرجلى و ليمونى بهتر بود و از حلويات حلواى ترنجبين و اگر مزاج كبد شخصى مائل به برودت باشد علامت آن عروق بدن باريك و شكم كممو و ملمس اعضاى وى كمسخونت مىباشد و از خوردن غذاى سرد و آب سرد متضرر مىشود تدبير آن غذاى نان پاكيزهء تنورى و گوشت مرغ و برهء مبزّر بدارچينى مناسب باشد و تنقل گل مويز نمايد و از اغذيهء دوائيه خيار و بادرنگ و هندوانه و كاهو بغايت احتراز ورزد و اگر احيانا بسهو يا بضرورت خورده شود تدارك آن بقرنفل و دارچينى و صعتر كند و آب نارنج را مضر قوى انگارند و احيانا معجون انفع رغبت كرده باشد و اگر مزاج كبد شخصى يابس باشد علامت آن اندام لاغر و عروق بدن صلب و پوست نرمهء شكم ضعيف و بشره كمرونق و خون در بدن قليل و غليظ مىباشد تدبير آن غذاى مرطب مثل گوشت خروس بچه و بزغالهء مطيب بدارچينى و قليهء قرع و شورباى چرب و مسكهء تازه و فرنى و حلواى پژوبه و لوزينه احسن باشد و از تعب و مشقت